Hukuk, güçsüzün silahıdır derler. Peki ya güç, hukuku kendi silahına dönüştürürse?
Bugün, mesleki kariyerimde belki de en çarpıcı derslerden birini aldım. Ünlü bir cerrahın oğlu olan sanık, işlediği suçun ağırlığıyla orantısız bir ceza aldı. Dosya “temsili” bir kararla kapatıldığında, zihnimdeki soru netleşti: Hukuk, haklı olanın değil, güçlü olanın mı sistemidir?
Bu soru, antik çağlardan bugüne insanlığın sırtında taşıdığı bir yük. Platon, “Adalet, güçlünün çıkarıdır” derken bile bu paradoksa işaret ediyordu. Ancak modern hukuk devletlerinde “eşitlik” ilkesiyle süslenen yasalar, pratikte güç odakları karşısında nasıl bu kadar kırılgan kalabiliyor?
Tarih Boyunca Güç ve Adalet İlişkisi
Roma İmparatorluğu’nda patriciler ile plepler arasındaki hukuk mücadelesi, Orta Çağ’da kralların “tanrısal hak” iddiası, ya da 20. yüzyılda ABD’de siyahi vatandaşların maruz kaldığı ayrımcılık… Tarih, adaletin güçle imtihanını sayısız kez kaydetti. Nietzsche’nin dediği gibi: “Hak, gücün zaferidir.” Ancak bu zafer, toplumsal sözleşmeyi çiğnediğinde, hukuk bir “tiyatroya” dönüşür.
Modern Çağda Gücün Görünmez Eli
Günümüzde güç, artık yalnızca statü veya servetle sınırlı değil. Medya manipülasyonu, lobicilik faaliyetleri ve sosyal ağlar, hukuki süreçleri etkileme kapasitesini katlıyor. Örneğin:
- Ünlü Sanık Sendromu: 2019’da ABD’de “Üniversiteye Giriş Skandalı”nda aktris Felicity Huffman gibi isimler, cezalarını “şöhret” ve “bağış” gücüyle hafifletti.
- Siyaset-Bürokrasi İlişkisi: Türkiye’de 2013’teki Balyoz Davası’nın yeniden görülüşü, siyasi dengelerin hukuki kararları nasıl şekillendirdiğini gösterdi.
Hukuk Neden Güçsüzün Yanında Duramıyor?
- Psikolojik Baskı: Yargıçlar, “toplumsal tepki” veya “kariyer riski” nedeniyle güçlü kesimlere ödün verebiliyor.
- Kurumsal Zaaflar: Savcılık makamları, delil toplamada yetersiz kalabiliyor; avukatlar, güçlü sanıklara karşı “psikolojik üstünlük” kuramıyor.
- Medya ve Kamuoyu: Güçlü sanıklar, medya aracılığıyla mağdur imajı yaratıp toplumsal sempatiyi manipüle edebiliyor.
Sonuç: Adalet, Haklı Olanın Gücüdür
Hukuk, güçsüzün sesini yükseltebildiği ölçüde anlamlıdır. Victor Hugo’nun “Yasaların gücü, adaletin gücüyle beslenmezse zulme dönüşür” sözü, bu gerçeği özetliyor. Bugün karşılaştığımız skandal, yalnızca bir davadan ibaret değil; sistemi dönüştürme ihtiyacının acil bir çağrısı. Duruşmadan sonra dilimden şu sözler döküldü: Haklı olmak yetmez, güçlü de olmak gerek!